 |
|
İLK ULUSLAR |
|
21 Haziran'da tüm Kanada'da Ulusal Yerli Günü kutlandı Yerli için müzik yaşamın anlatımı
Dünya Güneşin yardımıyla yaratıldı. Toprak yaratıldığında üzerinde sınır çizgileri yoktu, onu bölmek insanlara düşmez.... Toprağın aklıyla benimki birdir. Toprakla bizim bedenlerimizin ritmi aynıdır....... Ben hiçbir zaman toprağın, ona istediğimi yapabileyim diye benim olduğunu söylemedim. Onu yönetme hakkına sahip olan, onu yaratandır. Ben topraklarımda yaşama hakkı istiyorum ve size de, sizinkinde yaşama hakkını tanıyorum." Hin-mah-too-yah-lat-keht
Aslında Kızılderili için müzik sanat değil, yaşamı ifade etmek. Bir yerli, kendi yeteneğini göstermek için şarkı söyleyip dans etmez. Dinleyenleri ve izleyenleri eğlendirmek gibi bir amacı da yok. Müziği ve dansı, onun inançlarını, umutlarını anlatabilme yetisidir. Şarkılarının asıl amacı, kendinden geçip ruhların dünyasına biraz olsun yaklaşabilmek.
Kanada'nın ilk uluslarınının kültürüne, eşsiz tarihine saygı göstermek, törelerini, geleneklerini, danslarını anımsamak ve anımsatmak amacıyla yapılan kutlamalara yasal izin 1996 yılında verildi. Bu
süreç şöyle işledi: Kanada Devleti, Yerli halkların devamı olarak 3 Kızılderili grubunu yerli ulus olarak tanıyor. Bunlar: First Nations, İnuit ve Metis kabileleri olarak biliniyor. Bu 3 grup birçok benzerlikleri barındırsa da, her birinin kendine özgü tarihi, dili, kültürü ve kutsal inançları var. First Nations, İnuit ve Metis kabilelerinin soyundan gelen torunlarına başarılarını, müziklerini, sanatlarını tanıtmaları için bir olanak olarak bahsedilen bu gün, 'Kanada Kutlama Günleri' nin bir parçası olarak genel kabul görüyor. Ülke çapında yapılan 'Kanada Kutlama Günleri', 21 Haziran 'Ulusal Yerli Günü', '24 Haziran Aziz Jean Vaftiz Günü', 27 Haziran 'Çokkültürlülük Günü', 1 Temmuz 'Kanada Günü' olarak kutlanıyor. Birbirine yakın tarihlerde ve haziran ayının bitimine denk gelen bu günlerle "Ulusal Yerli Günü"nün, "etkinlik" olması dışında bir ilintisi yok. Kızılderililer, Kanada Devleti'nin 8 yıldır tanıdığı bu töreni kuşaklar boyunca yapageliyorlar. Yazın başlangıcı ve en uzun gün olan 21 Haziran'ı da bolluğun, bereketin ve toprak ananın uyanışı olarak saygıyla anıyor. Dün olduğu gibi bugün de danslarla, şölenlerle bu günü kutluyorlar.
"Bütün Kızılderililer her yerde durmadan dans etmelidir. Önümüzdeki ilkyaz Yüce Ruh gelecek. Bütün av hayvanlarını geri getirecek. Avdan geçilmeyecek bu topraklarda. Bütün ölü Kızılderililer geri gelecek ve yeniden yaşayacaklar." Kızılderili şefi Wovoka'nın bu sözleri ise, beyazlar tarafından soykırıma uğramış halkına ilkyazı "Kurtuluş Günü" olarak müjdelemesinden kaynaklanıyordu. 1885 yılı sonlarında Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada Yerlileri büyük bir yenilgiye uğramışlar, topraklarından sürülmüşler ve katledilmişlerdi. Topraklarına önceleri konuklukla ve az sayoda gelen beyazlar, yıllar geçtikçe çoğalıyor ve silahlanmış olarak geliyorlardı. Yerliler, dumanli delikli demirle ilk kez karşılaşıyorlardı. Ucu sivri, kenarı keskin bir başka uzun demirle ilk kez tanışıyorlardı. Öldürülüyorlar, yağmalanıyorlar, tecavüze uğruyorlardı. Beyaz adamın altın sevdasına, toprak hırsına kurban gidiyorlardı. Kardeşçe, severek, paylaşarak hizmet ettikleri beyaz adamca köle olmaya zorlanıyorlardı. Elinde incil, siyah cübbeli beyaz tenli papaz tanrıya inanmalarını dayatıyordu. Sordu Kızılderili reis, "Tanrı size bunları yapmanızı mı söylüyor? Cennet dediğiniz şeye sizler mi gideceksiniz? Öyleyse ben sizlerin olmadığı cehennemi seçiyorum. Eğer bizlerin değil de, sizlerin yaptığını onaylıyorsa tanrınız; beyaz düşünen bir tanrıya inanmaktansa, inanmamayı yeğlerim!" Çatışmalarda canını kurtarabilen yerliler de açlıktan, soğuktan veya hastalıktan ölüyorlardı. Beyazlar, Kızılderilileri sindirmek ve aç bırakmak için milyonlarca yaban sığırını yok yere öldürüyorlardı. Kızılderili önderleri cesaretlerini yitirmişlerdi. İşte tam bu dönemlerde uzaklarda Nevada'da geleceği görebilen, ölülerle konuşabilen bir Kızılderilinin yaşadığı söylentisi tüm Kızılderili topluluklarına yayıldı. Her Kızılderili reisi bir büyük reisin gelip beyazların elinden kurtaracağına inanmaya başladı. Bu konunun araştırılması için tüm Kızılderili reisleri heyet gönderdi. Heyetin dönüşünü bekleyen Kızılderililerin çoğu kendilerinden geçerek ve bu olguya kendilerini iyice vererek dans etmeye başladılar. Bu dans bir uyanışın, bir dirilişin habercisi gibi tüm Kızılderili toplumlarına yayıldı. Kızılderili önderleri ısrarla Büyük Kurtarıcının geleceğini ve beyazların zulmünden kurtularak anayurtlarına kavuşacaklarını anlatmaya başladılar. Beyazların "Hayalet Dansı Ayini" adını verdikleri bu şölenler, yerlilerde bir silkinişi ve birlikteliği doğuruyordu. Çok geçmeden tüm kıtanın Kızılderilileri bu dansı uygulamaya başladı. Heyecan doruktaydı. Suskunluğu parçalayan çığlık giderek artıyordu. Yitirilen dağların, ovaların ağıdı bir koca yürek olup, ırmak olup akıyordu. Dönemin hükümeti bu yeni eylemden etkilenen Yerlilerin üzerine silahlı güçler göndererek püskürtmeye çalıştı. Toplukıyımlar birbirini kovaladı. Kızılderililere karşı sürek avı arttı. Hükümet, "Hayalet Dansı" ile gelen bu özgürlük kıvılcımını tehlikeli ve sakıncalı görerek, dansın yapılmasını tüm kabilelerde yasaklattı. Sioux savaşçısı Tatanka Yotanka (Oturan Boğa) Hayalet Dansı yasağına uymadığı için öldürüldü.. Hayalet Dansı ve kuralları kuşaklar boyunca gizlilik içerisinde kabileler arasında sesizce uygulandı. HAYALET DANSI Kartal mesajı getirdi / Güneşin çocuklarına / Buffalonun dönüşü için, / Ve güzel günler yakında / Sen bedenimi öldürebilirsin / Ruhuma lanet okuyabilirsin / Senin tanrına inanmadığım için / Benim dualarım karşısında durma şansın yok / Sevgime karşı durma şansın yok / Onlar yasakladılar Hayalet dansını / Fakat biz tekrar yaşayacağız, tekrar yaşayacağız / Kız kardeşim yukarıda / Kızıla boyanmış / O yaralı dizde Öldürüldü / bir azize o şimdi / büyük davulun var senin mesafeler ötesinden / gökyüzünde siyah kuş / duyduğun bu ses ve müzik buffallonun ağlamasıdır. / Çılgın At gizemliydi / kendinden geçmenin en iyisini bilirdi / ve Oturan Boğa büyük havariydi / Hayalet Dansında Gelin comanchee'ler / Gelin blackfoot'lar / Gelin shoshone'ler / Gelin Cheyenne'ler / Biz tekrar yaşayacağız Gelin Arapaho'lar / Gelin Cherokee'ler / Gelin Paiute'ler / Gelin Sioux'lar / Tekrar yaşayacağız Yazan: Jim Wilson ve Robbie Robertson TEMMUZ 2003 |
Kızılderililer
için sanatın özü, sadece töresel inançlarını sürdürmek, atalarına
ve diğer kabile üyelerine saygı göstererek onların ruhlarını ve
kendi ruhlarını doyuma ulaştırmak. Ayrıca, yerliler için müzik doğum,
evlilik, ölüm ve gömme törenlerinde sosyal bir ilişkiyi bütünleştirdiği
gibi, hastalıkları iyileştirmek, ölümü uzak tutmak, kişisel sağlığı
korumak ve tüm kabilenin uyumlu birlikteliğini sürdürmek için söylenir.
Ya da bol ürün elde etmek, doğaya şükretmek ve çeşitli zorlukları
yenebilmek için şarkılar söylerler.
Kızılderili
inanışlarına göre güneyin koruyucu ruhu 'Sahawnodese' aylarının
başlangıcıdır 21 Haziran. Bu günden sonra herşey hızla gelişir;
toprak çiçeklenir, ağaçlar meyvelenir. "Bol güneşli günler
dönemi" 'Sahawnodese'nin ilk ayıdir ve 21 Haziran'da gündönümünde
başlar. Ondan sonra "Böğürtlenlerin olgunlaşması" ve "hasat"
ayları gelir. Gelişim ve güven mevsiminin başlangıcıdır 21 Haziran.
Bu mevsimde hızlı bir gelişim vardır ve gelecek üzerine düşünmeye
zaman yoktur. Bu ayda doğan insanların çok yönlü, cesur, sorunların
üstesinden gelen, iyi yürekli, duyarlı kişiler olduğu söylenir.
Dengeli ve mutlu insanlardır. Sezgili ve keskin görüşlü kişilerdir.
Bu yetenekleriyle kendilerini ve dostlarını gelebilecek tehlikelerden
önceden koruyabildiklerine inanılır.