 |
|
GÖRÜŞLER |
|
Halkoylaması; genelde anayasa değişikliği, yasaların kabulü veya çok önemli meselelerde halkın iradesini belirlemek amacıyla yapılan oylamadır. Halkoylamasında halkın iradesi, idareye doğrudan doğruya yansımakta olup, doğrudan demokrasi'nin güzel bir örneğidir. Temsili demokraside ise, halkın seçtiği insanlar, halkın iradesini yansıtmaya çalışmaktadır. Türkiye'de çok az uygulanan halkoylaması, gelişmiş ülkelerde sıkça uygulanmaktadır. Doğrudan demokrasinin fiilen uygulanmasındaki güçlük sebebiyle temsili demokrasi sistemine gidilmiştir. Bu sistemin de kusurlarını gidermek ve doğrudan demokrasi sistemine yaklaşmak için, yarı doğrudan demokrasi sistemine gidilmiştir. Halkoylaması bunlardan birisidir. Yarı doğrudan demokrasi denilen, halkın yönetime katılmasının bu şeklinde ise; seçmenlerin görevi, sadece temsilciler seçmek değildir. Seçmenler, gerek anayasa yapma ve gerekse yasama yetkisine oylarıyla katılırlar. Hazırlanmakta olan bir kanunun kabulüne veya bir kanun teklifine halkın katılması iki şekilde olur: * Yetkili makamın bir kanun tasarısı veya teklifinin esaslı kısımları hakkında halk oyuna başvurmak. * Yasama organının (parlamento) hazırladığı kanun hakkında halkın oyuna başvurmak. Meclisin hazırlamış olduğu kanun, yürürlüğe girmeden önce halka sunu-lur. Seçmenler, hazırladıkları bir dilekçe ile kanunun karşısında yeterli sayıda imza toplayabilirse, kanunun tasdiki veya yürürlükten kaldırılması hususunda halkın reyine başvurulur. Karşı oylar yetersiz kalırsa kanun, halkoylamasıyla onaylanmış sayılır. Karşı oylar fazla gelirse, kanun yürürlükten kalkmış olur. Anayasaların, yeni hazırlanmalarından sonra veya önemli değişikliklerde halkoylamasıyla halkın oyuna başvurulur. Türkiye'de, Fransa'da ve İsviçre'de yeni anayasaların kabulü bu şekilde olmuştur. Buna Anayasa Halkoylaması denir. Türkiye'de ilk defa halkoylamasına, 1960 Anayasasının kabulü sırasında başvurulmuştur. Katılan seçmenlerin % 62'si evet, % 38'i hayır şeklinde oy kullanarak; Kurucu Meclis'in hazırladığı Anayasayı kabul etmiş oldu. 1982 yılındaki, Danışma Meclisi tarafından hazırlanan Anayasanın halkoylamasında ise, kabul oyları % 91'i geçti. Hayır oyları ise % 9 idi. Yeni anayasa ittifaka yakın bir çoğunlukla kabul edilmiş ve seçmenlerin onayını almıştır. Türkiye, 21 Ekim 2007 Pazar günü, cumhuriyet tarihinde bir başka halkoylaması için daha sandık başına gitti. Ancak bu sefer, halkoylamasının içeriği konusunda kafalardaki soru işaretleri sandık başından ayrılırken bile net olarak aydınlanabilmiş değildi. Sandık başına gidecek olanların çok büyük bölümünün halkoylamasının hangi değişiklikleri içerdiğini tam olarak bilmediği görülüyordu. Halkoylaması hakkında bilgi sahibi olanların büyük bölümü ise sadece cumhurbaşkanlığı seçimine yönelik oy verileceğini zannediyordu. Halkoylamasında neyi oyladık? Anayasa değişikliği paketinde şu düzenlemeler yer alıyor: * Cumhurbaşkanının
halk tarafından seçilmesi. AKP, Cumhurbaşkanı'nın halk tarafından seçilmesini sağlayacak Anaya-sa değişikliğine ilişkin 21 Ekim'deki halkoylaması için geniş bir seferberlik yürüttü. Başbakan Tayyip Erdoğan'ın talimatı üzerine AKP'li tüm bakan, parti yöneticisi ve milletvekilleri, halkoylaması kampanyası için seçim bölgelerine gitti. AKP, '12. Cumhurbaşkanı Erdoğan' tezi üzerine oturtmaya hazırlandığı halkoylaması kampanyası için her ilde birer bakan ya da parti yöneticisi görevlendirdi. Erdoğan'ın da yoğun destek verdiği bu kampanya için illerde Danışma Kurulları da oluşturdu. Anayasa değişikliğinin halkoylamasında kabul edilmesi durumunda, '11. Cumhurbaşkanı'nın yeniden seçilmek zorunda kalınabileceği' de tartışılıyordu. Ancak bu görüşe karşı çıkarak, bu iddiaları çürütmeye çalışan AKP, bu konuda YSK'nin vereceği karara güvendiğini ifade ediyor. Erdoğan'ın, 11. Cumhurbaşkanı seçildi. 12. Cumhurbaşkanı'nı halk seçecek diyerek bu konuda net tavır almasında da, YSK'den alınan sinyallerin etkili olduğu öne sürülüyor. AKP, halkoylamasından beklediği sonucu aldı ve ardından ikinci bir operasyona daha hazırlanacak. Cumhurbaşkanı'nın görev süresini de kısaltan Anayasa değişikliğinin Abdullah Gül'ü nasıl etkileyeceği başka bir tartışma konusu. AKP kulisine göre, yine halkoylamasına sunulacak sivil Anayasaya mevcut cumhurbaşkanının görev süresini kısaltan geçici bir madde konulması halinde, Gül, 5 yıl sonra görevi bırakmak zorunda kalacak, Erdoğan da halk tarafından seçilecek 12. Cumhurbaşkanı olacak. Fransa'nın eski Cumhurbaşkanı Jacques Chirac örneği verilerek, Anayasa değişikliğine ilişkin halkoylamasının sonucunun Gül'ün 7 yıllık görev süresini etkilemeyebileceğini düşünenler de bulunuyor. AKP'nin bazı hukukçu kurmaylarınca da dillendirilen bu görüş şöyle: Fransa'da Chirac 7 yıllığına Cumhurbaşkanı seçilmişken, anayasada değişiklik yaparak bu süre 5 yıla indirilmiştir. Ancak Chirac görev süresini 7 yıl olarak tamamlamıştır. Aynı şekilde bizim Cumhurbaşkanımız da 7 yıllığına Cumhurbaşkanı seçilmiştir. Ancak, seçimlerin 5 yıl yerine 4 yılda bir yapılmasına ilişkin halkoylamasına sunulan anayasa değişikliğiyle ilgili hüküm bir sonraki seçimlerde uygulanabilir. Bu arada, AKP'nin hukukçu kurmaylarının ABD'den transfer olduğuna dair şaka yollu bir ifade, basında yer almasa da, halk arasında dile getirilmektedir. ADALET eski Bakanı Prof. Dr. Hikmet Sami Türk, halkoylamasında 'Evet' çıkması halinde geçici 19. maddenin yasa hükmü olarak devreye gireceğini 11. Cumhurbaşkanı'nı halkın yeniden seçmesi için takvim ilanı gerektiğini savundu. Türk, halkoylaması sonucunun Resmi Gazete'de yayımını izleyen 40. günden sonraki ilk pazar da seçim yapılır dedi. YSK Başkanı Muammer Aydın şunları söyledi: Kurul geçici 19. madde (11. Cumhurbaşkanı'nı halkın seçmesi) ile ilgili karar verecek. '11. Cumhurbaşkanı yeniden seçilecek' ya da '11. cumhurbaşkanı seçilmiştir' diye bir karar verebilir. Karar verme yetkisi YSK'nindir. Tartışmalarla birlikte yürütülen 21 Ekim halkoylamasının ardından, AKP yine istediği sonucu elde ederek, hedefine bir basamak daha yaklaştı. Halk, her şeye rağmen yine AKP ile aynı görüşü paylaştı, hükümetten yana oldu. Cumhurbaşkanını seçme ayrıcalığının kendine verildiğini zanneden vatandaş mutlu, Erdoğan ise kendi geleceğinden umutlu… Vah şehitlere!
Kasım 2007 |
